Een rondreis door Indonesië

Inleiding:

In de zomervakantie maakten Hanneke en Jan met hun dertienjarige tweelingzoons Eljer en Jilke een rondreis door Indonesië. Ze bezochten in bijna vier weken tijd Sumatra, Java, de Komodo-eilanden en Bali. Hoogtepunten waren onder andere de orang-oetans, vele vulkanen, tempels en komodovaranen. Hieronder volgt het reisverslag van die vakantie.

Dag 1

(maandag 4 augustus 2025)

De start van een nieuwe reis. We gaan bijna vier weken reizen door Indonesië met alleen ons eigen gezin, maar wel georganiseerd. We staan om kwart voor zeven op en zo'n drie kwartier later zijn we onderweg richting Schiphol. Tram en trein rijden keurig op tijd en op de luchthaven is het heel rustig en zijn we vrij snel door alle controles. Tijd genoeg voor een kop koffie en met bijna een uur vertraging vliegen we om 12.55 naar Jakarta.
Het is zo'n vijftien uur vliegen. Waarschijnlijk de langste rechtstreekse vlucht die we ooit hebben gemaakt. Vanwege tijdsverschil is veel slapen het devies, maar op voorhand lijkt dat toch wat lastig te worden

Dag 2

(dinsdag 5 augustus 2025)

Alles bij elkaar toch redelijk wat geslapen. Lang leve de ruisonderdrukkende iPods en een paar mooie playlist en cd's. Om kwart over negen landen we. Tijd genoeg om over te stappen op de vlucht naar Medan. Wel jammer: daar vlogen we net overheen. Is dus eigenlijk twee keer twee uur extra vliegen, maar goed, rechtstreeks vliegen was niet mogelijk.
Na twee uur landen we en even laten lopen we de luchthaven af en daar staan onze chauffeur Ojo en gids Jasper op ons te wachten. We rijden naar ons hotel en al snel liggen de spullen op de kamer en lopen we met z'n vieren de stad in. Eerst pinnen en daarna richting een modern winkelcentrum. Op straat is het erg druk. Veel verkeer en overal mensen.

Op straat in Medan.

In het winkelcentrum eten we wat in een restaurantje. Spotgoedkoop en erg lekker. Alleen vegetarisch eten is lastig: vaak zit er al standaard kip door de rijst. Het is een uur of half zeven dus terug naar het hotel voor het donker is. Niet zozeer vanwege de criminaliteit, wel vanwege het verkeer. We duiken het zwembad in, doen en drankje en stoppen dan de jongens in bed. Hanneke en ik doen nog een drankje in de bar en gaan dan ook naar bed.

Dag 3

(woensdag 6 augustus 2025)

Erg goed slapen, alleen voor ons gevoel erg vroeg op. Kwart voor acht lokale tijd is kwart voor drie ‘s nachts in Nederland. Het ontbijtbuffet bestaat vooral uit Indonesische gerechten. Gelukkig zijn er ook cakejes, hoewel rijst met kip ook een prima ontbijt is.
Om negen uur stappen we in onze luxe minibus. Medan in om drie toeristische attracties te bezoeken: de grote moskee, het paleis van de sultan en de Chinese tempel. In het paleis veel dingen die aan Nederland herinneren. Bijvoorbeeld het bordje wie de eerste steen heeft gelegd, maar ook de portretfoto's die overal hangen.

Als je goed kijkt zie je regelmatig dingen die herinneren aan de tijd dat de Nederlanders hier heersten.

Op alle drie de plekken zijn we redelijk snel uitgekeken en rijden dan richting einde eindbestemming voor vandaag: Bukit Lawang. Medan is de derde stad van Indonesië en de tweede van Sumatra. Het duurt dus heel lang voor we de stad achter ons laten en eigenlijk gaat die naadloos over in Binjai.
Onze indruk van gisteren blijft redelijk overeind: wegen van redelijk goede kwaliteit, veel verkeer wat zich redelijk aan de regels houdt, maar wel stevig doorrijdt en niet al veel troep op straat.
Na een vroege lunch in Binjai rijden we al snel een andere weg op. Die is soms van slechte kwaliteit. De omgeving verandert ook sterk: vrijwel alleen nog maar palmolieplantages afgewisseld door kleine dorpjes met heel veel eettentjes. Die laatste duidelijk niet gericht op toeristen, maar echt op de lokale bevolking.
Halverwege de middag arriveren we bij onze ecolodge. Onze bagage wordt over een hangbrug naar onze slaapplek gebracht. Dit in een klein complex, met ook hier weer twee geschakelde kamers. Goed geregeld door onze reisorganisatie!
Na het inchecken en een welkomstdrankje lopen we richting de rivier. Er staat niet veel water op dit moment. Zwemmen is daardoor niet mogelijk. We lopen wat heen en weer langs beide oevers en steken met verschillende hangbruggen het water paar keer over. Het is erg plakkerig dus rustig lopen. Er zijn veel Nederlanders op Sumatra merken we.

Er staat niet veel water in de rivier op dit moment.

Om een uur of vier zijn we terug en doen we een drankje bij ons hotel. Of we nog wat verder zullen wandelen hoeft niet gevraagd te worden: er barst een tropische regenbui los. Dan maar een klein hapje eten en nog wat drinken. Hoewel: klein? Ook nu weer erg veel eten voor weinig geld. Ook onze avondmaaltijd nuttigen we bij ditzelfde restaurant. Hanneke en Eljer wilden iets eten want minstens drie uur van tevoren besteld moest worden en dat hebben ze vanmiddag al gedaan. Het eten smaakt van redelijk tot heel erg lekker en als we klaar zijn met eten stoppen we de mannen in bed en doe nog een afzakkertje op ons terras en gaan dan ook slapen.

Dag 4

(donderdag 7 augustus 2025)

Om tien over zes loopt de wekker af: om half zeven kunnen we ontbijten. Een half uur later arriveert onze lokale gids om met hem een tocht van zes uur door het regenwoud te maken. Belangrijkste doel is orang-oetangs zien en gelukkig lukt dat al vrij snel. Het eerste jonge mannetje is nog wat verder weg, de tweede al een stuk dichterbij en de moeder met baby en de grote volwassen man die we nog zullen zien kunnen we tot op een paar meter naderen. Later zien we dat de gidsen de dieren soms naar beneden lokken met wat stukjes banaan, maar toch is het een indrukwekkende ervaring om oog in oog met deze dieren te staan.

We zien de orang-oetangs van zeer dichtbij.

Behalve heel veel andere toeristen, waarvan de mensen de tocht van drie uur maken, zien we ook diverse andere soorten apen: gibbons, makaken en langoeren.

We zien ook diverse andere apensoorten.

Verder een wilde pauw van dichtbij. Die kunnen trouwens erg veel herrie maken. Ook zien we heel veel bijzondere planten en bomen, een hagedis, duizendpoot en vlinders en andere insecten. Tussendoor een korte stop voor wat bananen en een uurtje voor het einde nog een lunch. Natuurlijk rijst en vers fruit als toetje.
Om iets over één zijn we bezweet terug bij de lodge. Het is dik 30° en vochtig. Eerst even wat drinken en dan douchen. Net als gisteren ga ik ongetwijfeld voor het slapen nog een tweede keer.
De rest van de middag brengen we door met spelletjes spelen, drinken, lezen en nog even een klein rondje door het dorp lopen. Omdat de lucht erg zwart wordt gaat gaan we snel terug. Achteraf niet nodig: het noodweer zal pas veel later losbarsten. Avondeten weer in ons eigen hotel. Enerzijds vanwege de (mogelijk) harde regen en anderzijds omdat we geen zin hebben in het donker te lopen. Na het eten gaan de jongens vrij snel naar bed en wij drinken nog een biertje op onze veranda voor we ook gaan slapen.

Dag 5

(vrijdag 8 augustus 2025)

Eljer moest vannacht een paar keer overgeven. Slecht geslapen dus. Gelukkig viel het opruimen niet tegen. Om kwart voor acht loopt de wekker af en dan snel gaan we de laatste dingen inpakken en ontbijten in het restaurant.
Om iets over negen stappen we bij Jasper en Ojo in en de rest van de dag zullen we vooral rijdend doorbrengen. Zowel Eljer als Jilke worden al snel flink wagenziek. Eljer laat de auto een paar keer stoppen waarbij hij zijn ontbijt, eigenlijk alleen water en thee, er ook weer uitgooit.

Dergelijke borden zien we veel op Sumatra en doen ons wel wat aan het bloemencorso denken.

Het eerste deel van de route is dezelfde als een paar dagen terug, maar in tegenstelling tot dat wat in onze reisbeschrijving staat, gaan we niet helemaal terug via Medan: er is sinds kort een nieuwe route mogelijk. Alleen maar leuk: op deze manier zien we natuurlijk meer van het land. Palmolieplantages maken steeds meer plaats voor een afwisselend landbouwgebied, zeker als we in de regio van de vulkanen komen. De vulkaan is nog steeds actief en mede daardoor is de grond erg vruchtbaar. Twintig jaar geleden is er een grote uitbarsting geweest en de gevolgen daarvan zie je nog steeds in de vorm van geraamtes van huizen en een kerk.
De wegen zijn vergelijkbaar met eerder: soms goed, soms slecht. We klimmen flink waarbij we de nodige haarspeldbochten nemen. Over het algemeen wordt het iets rustiger op de weg, maar brommers en scooters rijden ook hier in overvloed, al dan niet met vier personen of veel bagage.
Lunch in een restaurantje en dan een uurtje rijden naar Berastagi. Daar brengen we eerst een bezoek aan een fruitmarkt, waarbij we onder andere slangenfruit proeven en rijden dan een heel klein stukje verder naar ons hotel.

Slangenfruit.

Een groot en anoniem complex zonder (koffie)bar. We gaan daarom naar een restaurantje aan de overkant van de weg om daar wat te drinken. Vanwege het regenachtige weer lopen we maar niet al te ver. Dan douchen en min meer wachten tot het tijd is om te eten. Niet in het hotel deze keer. Niet zozeer vanwege de prijs, hoewel alles min en meer het dubbele kost van gisteren, (zelfs dan eet je voor nog geen tien euro per persoon), maar vooral vanwege het feit dat de eetzaal gereserveerd lijkt te zijn voor een grote groep Aziaten en er ook nog veel te harde livemuziek speelt. Aan de overkant van de weg zit een restaurant wat er oké uitziet, dus gaan we daar maar eten. We zijn en blijft de enige gasten, maar het eten smaakt geweldig en kost vrijwel niks: zo’n twee-drie euro per persoon inclusief drinken. Na de maaltijd gaan we terug naar onze kamer. De alcoholvrij biertjes smaken veel te zoet dus die drinken we maar niet op. Nog even een paar spelletjes spelen met de mannen en dan gaan we allemaal vrij snel achter elkaar naar bed. Buiten is het erg lawaaiig door de livemuziek.

Dag 6

(zaterdag 9 augustus 2025)

Als we opstaan zonnig en heerlijk weer. Later in de middag krijgen we gigantische buien op ons dak en zullen straten zelfs deels blank staan, maar zo ziet het er ‘s morgens zeker niet uit. Om half negen en na ontbijtbuffet weer instappen in de minibus. De eerste stop is bij een winkel, waar we Scoutingbadges kopen en dan lopen we nog even een rondje over de markt voor we echt aan een lange rij dag beginnen. We zien de vulkaan nu goed liggen. We rijden veel langs kleine dorpjes en door landbouwgebied en bij één van de dorpjes stoppen we om even wat rond te kijken bij en in even traditionele huizen.

Eén van de dorpjes.

Bijna niet voor te stellen dat mensen daar nog echt met acht gezinnen in wonen en leven. Na deze stop nog even af en toe een korte fotostop bij bijvoorbeeld een waterval of rijstvelden.
We slingeren omhoog en uiteindelijk zien we het Tobameer liggen. Het één na grootste kratermeer ter wereld: 100 × 30 km. De bergen zijn dus eigenlijk de buitenrand van een vulkaan en in het midden ligt een groot eiland. Vroeger was dit een schiereiland maar de Nederlanders hebben hier in het verleden een kanaal gegraven. Vannacht slapen we aan de rand van het meer.
Lunch in een lokaal restaurantje. Erg pittig maar weer erg smakelijk. De jongens eten friet en ook die smaakt hier, toch wel tegen de verwachting in, erg lekker. Dan een stukje rijden voor een grote waterval en ook uitzicht op een Christusbeeld van vijftig meter hoog. Het lijkt Rio wel. Daarvandaan is het nog anderhalf uur rijden.

Het Tobameer.

Ons hotel ligt prachtig aan de rand van het meer en bevat een Duitse bakkerij. Zodra de bagage op de kamer staat dus al snel een espresso met cake. Dan douchen en daarna snel buffeteten met livemuziek. De band speelt gelukkig niet al te hard en ook nog redelijk acceptabele muziek, maar het eten is niet heel geweldig. Gelukkig de verse ananas bij het toetje wel.

De mannen in de hangmat.

Na het eten duiken de jongens de hangmat in om te gaan slapen en doen Hanneke en ik een afzakkertje in de bar. Als we teruggaan naar de kamer ligt, zoals eigenlijk wel verwacht, Eljer in de hangmat te slapen en is Jilke toch maar in z'n eigen bed gekropen.

Dag 7

(zondag 10 augustus 2025)

Omdat we hier twee nachten blijven slapen en pas om negen uur opgepikt worden zijn we niet heel vroeg op. Het ontbijtbuffet smaakt wel erg lekker. De ochtend brengen we door met een tweetal bezoeken aan bekende toeristische attracties. Het eerste is een oud dorpje, waar heel veel van de oude cultuur zichtbaar is. Het heeft wel een heel erg hoge ‘’Volendamgehalte’’ en het is er erg druk. Gelukkig weet Jasper ons veel interessants te vertellen.

Een hoog ‘’Volendamgehalte’’..

In het tweede dorpje bezoeken we de Koningsgraven. Ook hier een interessant verhaal van onze gids, maar verder ook erg veel toeristen(shops). Onze laatste stop is bij een uitzichtpunt. Verder maken we nog een paar korte wandelingen tussen en in en dorpje. Het is erg stil en we zien niet alleen rijstvelden, maar bijvoorbeeld ook hoe pinda's en avocado’s groeien. Een hoogtepunt van de dag.

En zo groeien pindas.

Net voor we bij het hotel zijn stoppen we bij een winkel om twee hengels te kopen. Je kunt erg goed vissen in het meer schijnt en zeker Jilke wil dat heel graag uitproberen. En dat er goed gevist kan worden klopt: binnen vijf minuten heeft hij drie vissen gevangen. Gelukkig is er hulp om ze van de haak af te halen want Jilke en Eljer weten niet hoe dat moet. Na deze drie vissen verlaat Jasper ons en gaan we eerst lunchen. Na de lunch vangt ook Eljer al snel zijn eerste vis en vrijwel direct daarna een tweede. Met wat geluk krijgt Hanneke de vis van de haak, maar Eljer en Jilke zijn voorlopig wel genezen van het vissen. De rest van het aas geven ze maar zo aan de vissen.
Vrij snel daarna begint het even flink te regen en als het weer droog wordt gaan de jongens in het zwembad spelen. Ondanks het koude water houden ze het ruim een uur uit. Na hun zwemmen en douchen besluit ik toch even stukje hardlopen voor het donker is of gaat regenen. Twee kilometer rechtsaf, bij de grote weg weer rechts en dan nog ruim twee kilometer lopen om daar om te draaien en dezelfde route terug te rennen. Niet heel ver voor het einde haalt Jasper me in op zijn motor: het blijkt dat we morgen omgeboekt zijn naar een latere vlucht en daarom pas om tien uur zullen vertrekken. Flink gezweten tijdens het lopen maar gelukkig heeft het hotel een prima douche. Inmiddels begint het flink te gieten, dus avondeten doen we daarom maar weer in het hotel. Opnieuw niet overdreven lekker, maar ook niet slecht. De mannen liggen vrij snel daarna in bed en wij met een biertje op de veranda voor we ook gaan slapen.

Dag 8

(maandag 11 augustus 2025)

Hanneke en ik zijn ruim voor de wekker wakker, maar Eljer en Jilke moeten we tegen half negen wakker maken. Laatste dingen inpakken en ontbijten.
We rijden in een kwartiertje naar de veerpont en moeten daar zo’n drie kwartier wachten voor we de boot van half elf hebben. Drie kwartier varen over het kratermeer. Behalve als je dicht bij de kust bent en gebouwen en bomen van dichtbij kunt zien, had het zowel landschappelijk als qua weer, hier net zo goed Scandinavië kunnen zijn.

Ik ben toch wel benieuwd of en hoe je met een rolstoel in het invalidentoilet op de veerpont kunt...

Aan de overkant slingeren we door de bergen omhoog. Onderweg veel apen die duidelijk gewend zijn gevoerd te worden. Nog een uurtje rijden en dan een koffiestop bij een orchideekwekerij. Ik blijf nog steeds, ondanks dat ik in een grijs verleden vakantiewerk en stage heb gelopen op een dergelijke kwekerij, onder de indruk wat een bizarre kleuren de bloemen kunnen hebben.
Het landschap wordt steeds gecultiveerder en behalve palmolieplantages zien we ook steeds meer bebouwing, tot we later de nieuwe tolsnelweg op gaan. Die is vierbaans en van perfecte kwaliteit. Wel saai rijden: palmolie- en rubberboomplantages of grote rijstvelden. Na een uurtje een stop op een plek met diverse horeca, maar van Jasper ‘’moeten’’ we bij de CFC eten want dat is het meest veilig volgens hem. Kip met friet dus.

Palmolieplantage.

Nog minder dan een uur rijden naar de luchthaven. Ruim drie uur voor vertrek zijn we er. We bedanken onze chauffeur Ojo en geven hem een flinke fooi en nadat we hebben ingecheckt en de bagage afgegeven doen we hetzelfde met Jasper.
Wachten tot zeven uur en onze vlucht gaat. Net daarvoor nog wat gegeten op de luchthaven en na ruim twee uur vliegen zijn we in Jakarta. De bus van het vliegtuig naar terminal doet er een kwartier over en we verwachten dat we wel wat langer op onze bagage zullen moeten wachten, maar dat is alles behalve het geval. Drie minuten nadat we bij de band zijn komen onze duffels eraan. Buiten worden we opgewacht door Achmed, onze chauffeur en gids is voor de komende dagen. In een half uurtje rijden we naar ons hotel. De mannen gaan snel douchen en naar bed, zodat ze toch nog voor elf uur liggen. Wij drinken nog een biertje beneden in de bar en liggen een uurtje later ook.

Dag 9

(dinsdag 12 augustus 2025)

Omdat we om negen uur door Achmed worden opgehaald staan we om kwart voor acht op, zodat we ruim de tijd hebben voor het uitgebreide ontbijtbuffet. Onze eerste stop is het maritiem museum. Dit is gehuisvest in oude VOC pakhuizen en alleen daarom al de moeite waard. In dezelfde hoek van de stad nog veel meer overblijfselen uit de koloniale tijd, zoals een uitkijktoren, kanalen en een ophaalbrug.

Het museum zit in VOC-pakhuizen.

In het museum leren we van alles, onder andere dat de Nederlandse maarschalk De Houtman destijds is verslagen door een vrouwelijke Indonesische maarschalk. Waarschijnlijk was zij de eerste vrouwelijke maarschalk ter wereld.
We rijden nog even naar de haven om bij het laden van traditionele schepen te kijken, maar dan barst er al snel een grote onweersbui los en zal het de rest van de dag nauwelijks meer droog worden. De rest van de stadstour brengen we dus maar door in onze luxe minibus, terwijl we wel een goede indruk van zowel de oude als de nieuwe stad krijgen.
Typisch Indonesië: zelfbenoemde verkeersregelaars. Ze regelen het verkeer en hopen op een fooitje van willekeurige chauffeurs. Als het regent doen ze dat op blote voeten: de straten staan soms blank.
Onze volgende excursies is in een miniatuurpark. Hier staan allemaal gebouwen in de diverse verschillende bouwstijlen van dit immens grote land. Daarnaast zijn er verschillende musea en andere bezienswaardigheden, waarvan wij alleen het reptielenhuis bezoeken. Tussen de verschillende attracties rijden een soort verlengde golfkarretjes en dat is maar goed ook. Het park is immens groot en dat we er er niet veel meer tijd doorbrengen komt alleen door het slechte weer. Het park is veel leuker interessanter dan op voorhand verwacht.
Onderweg naar ons hotel maken we een late lunchstop en inmiddels voelt Jilke zich steeds beroerder worden. Na het eten nog een klein stukje rijden naar ons hotel en nadat de spullen op de kamer liggen even een kopje koffiedrinken in de bar. Het giet nog steeds/alweer. Jilke wordt steeds beroerder en na te hebben overgeven gaat hij slapen. We hopen dat hij zich later wat beter zal voelen, maar dat is niet het geval. De rest van de middag en avond brengen we daarom maar door op de hotelkamer met lezen, muziek luisteren en een spelletje spelen terwijl Jilke slaapt. Als avondeten halen Eljer en Hanneke op straat wat broodjes, chips en cola die we picknickend op ons bed opeten. Erg laat slapen doen we niet.

Dag 10

(woensdag 13 augustus 2025)

Als we opstaan is Jilke nog steeds niet oké, hoewel hij zich wel iets minder beroerd voelt dan gisteren. We ontbijten, zoals de hele reis, in het hotel en rijden daarna naar de botanische tuinen. Erg groot en erg mooi. De orchideeën in de kas bloeien niet: het is duidelijk niet het juiste seizoen. We slenteren lange tijd rond, brengen een bezoekje aan het zoölogisch museum (niet echt een aanrader), drinken een kopje koffie en lopen ook nog even naar de oude Nederlands begraafplaats, om tegen twaalf uur weer bij onze chauffeur in te stappen.

In de botanische tuinen.

De volgende korte stop is bij een poppenmaker. Knap houtsnijwerk maar we kopen niks. Dan de auto in voor de lange rit naar Bandung. We nemen de weg over de pas door de bergen. Theeplantages, dorpjes en rijstvelden en bergen. Verkeer wat meer dan stevig doorrijdt. Echt een wonder dat er niet veel meer ongelukken gebeuren.
Net na de top lunchen we in een restaurant, waar niet alleen Indonesische gerecht op de kaart staan, maar ook typisch Nederlandse en zoals bitterballen en erwtensoep. We houden het toch maar bij wat meer lokaal eten.
Als we wegrijden is het kwart over drie en nog negentig kilometer te gaan. De chauffeur hoopt er voor half zeven uur te zijn, maar het wordt over zevenen. Het is heel druk en soms zelfs file, zelfs op de tolweg. Het is niet anders.
In het hotel gaan we al snel avondeten. Deze keer eten we zowaar Westers: friet en hamburger. Helaas wordt Jilke steeds beroerder en niet alleen hij eet nauwelijks iets. Zijn eten gaat er met dezelfde vaart ook weer uit.
Snel douchen en slapen. Eljer ligt ook niet veel later. Hanneke en ik besluiten, volgens mij wordt dat de eerste keer in hun leven dat we met z’n vieren zijn, dat de jongens niet samen op een kamer slapen. Eljer gaat bij Hanneke in bed en ik bij Jilke op de kamer. Jammer dat we geen kamers met tussendeur hebben, maar voor nu lijkt het de beste oplossing.

Dag 11

(donderdag 14 augustus 2025)

Gelukkig was het achteraf niet nodig dat ik bij Jilke heb geslapen: hij heeft de hele nacht doorgeslapen. Sterker nog: als we om half acht opstaan lijkt hij vrijwel helemaal de oude. Ontbijten en dan is het anderhalf uur met onze minibus naar een vulkaan rijden. Als we de stad verlaten rijden we omhoog en kunnen tot de kraterrand met de auto komen. Net IJsland hier: grijze pruttelende ‘’potjes’’ en de geur van rottende eieren. We hebben nog net geluk: de bewolking neemt al snel toe en even later is het verschil tussen rook uit de krater en mist niet meer te zien.

Je kunt met de auto tot op de kraterrand komen.

Samen met een lokale gids wandelen we ongeveer twee kilometer en met een paar honderd meter dalen naar een tweede, veel kleinere, kater. Hier kun je letterlijk tot aan het kokende water komen. Op de wandeling zelf, in tegenstelling tot boven, geen enkele toerist en ook bij de kleine krater zelf is het niet heel erg druk.

Het wandelpad naar de kleine krater is absoluut de moeite waard.

Wel is het hier een stuk gecultiveerder: er zijn een soort warmwaterbadjes gemaakt. Eljer gaat er zelfs even in met z’n voeten. Met Jilke gaat het helaas wat minder goed: sinds we boven zijn heeft hij weer last van zijn maag.
Nog een klein stukje verder tot de parkeerplaats waar onze chauffeur al op ons wacht. Een klein stukje rijden en dan een bezoek aan een theefabriek. Onze verwachting was iets kleinschaligs te gaan zien, maar het bleek een echte grote fabriek te zijn. Leuk om te zien en voor ons eerste keer dat we het hele proces echt goed hebben kunnen bekijken. Na afloop, natuurlijk, nog een kopje thee en toen een klein stukje rijden naar een restaurant voor lunch. Redelijk gegeten.

In de theefabriek.

We rijden terug naar de stad. We willen eigenlijk naar het geologisch museum maar dat blijkt om drie uur dicht te gaan en het is inmiddels half vier. Dan maar naar het hotel om daar in de buurt een wandeling uit de Lonely Planet te maken. Tijdens het wandelen koffie mét en verder vooral kijken naar wat er gebeurt op straat en naar historische gebouwen, al dan niet uit de koloniale tijd, kijken.
Als het donker wordt maken we nog een rondrit door het centrum in een soort verlengde golfkar. (Te) harde muziek en overal gekleurde lampjes: echt Azië dus! We zien niet echt een restaurant waar die jongens willen eten, dus eten we maar weer in het hotel. Jilke eet nauwelijks iets en als de mannen in bed liggen spuugt Eljer z’n pizza er even later ook weer uit. Geen succesvolle maaltijd dus. Gelukkig blijft het daarbij en slapen we alle vier redelijk tot goed.

Dag 12

(vrijdag 15 augustus 2025)

Als we om kwart voor zeven opstaan lijkt iedereen weer redelijk opgeknapt te zijn. Zeker Eljer ontbijt stevig en ook Jilke eet wat. Zo rond acht uur rijden we weer weg: op naar White Crater. De route ernaartoe, zo’n anderhalf uur, verloopt een stuk sneller gisteren en zeker de klim naar ruim 2100 meter is een erg mooie route. Java zoals we ons voorstelden: rijstvelden, dorpjes en bananenbomen bijvoorbeeld. White Crater zelf wordt door niet zo heel veel Westerse toeristen bezocht, maar wel heel veel door Aziaten naar het schijnt. Die laatsten hebben gelijk wat ons betreft. Zowel de route er naartoe als de krater zelf vinden we eigenlijk mooier dan die van gisteren. Het zonnige weer van vandaag speelt hierbij ongetwijfeld ook wel een rol. De krater zelf bestaat uit een groot melkwit kratermeer met aan de randen geel zwavel. De geur lijkt ook al op die van IJsland. Volgens de borden moet je vanwege de luchtkwaliteit niet langer dan een kwartier blijven.

Ook zwemmen wordt afgeraden in White Crater.

Als we uitgekeken zijn rijden we terug naar Bandung. We zijn expres vroeg vertrokken vanmorgen om alsnog het geologisch museum te bezoeken. Helaas: dat blijkt vandaag de hele dag gesloten.
In een luxe warenhuis vlakbij gaan we eerst even lunchen. Erg lekkere rendang. Terug naar het hotel, want morgen zullen we een groot deel van de dag in de trein zitten en onze chauffeur gaat met de auto vooruit en zal de bagage zoveel mogelijk meenemen. Dit betekent wel dat we nu alvast een groot deel van onze bagage aan hem moeten geven. Gauw wat dingen herpakken dus.
Daarna slenteren we al snel wat rond in de buurt. Jilke heeft wat last van diarree, maar gelukkig staat gaat het nergens mis. Af en toe een pauze op een terrasje om wat te drinken. Eten doen we in een restaurant wat, terecht, is aangeprezen in de Lonely Planet. We hebben verder niet echt veel bijzonders gezien of gedaan vanmiddag behalve sfeer proeven op straat.

Lees vooral de verpakkingen eens goed: iemand zei waarschijnlijk dat het met dubbel o geschreven moest worden.

We leggen de mannen in bed en doen nog een biertje in de hotelbar. Als we weer boven zijn heeft Eljer helaas weer last van zijn maag. Gelukkig verder geen echte problemen en gaan we allemaal redelijk probleemloos slapen

Dag 13

(zaterdag 16 augustus 2025)

Vroeg op: om half zeven brengt een andere chauffeur ons naar het station van Bandung. Eljer is helemaal opgeknapt, Jilke nog steeds niet. Veel honger heeft niemand, dus veel ontbijten doen we ook niet.
Ruim drie kwartier voor vertrek zijn we op het station. Klaar voor volgens zeggen de mooiste treinreis van Indonesië. Een luxetrein met heel veel beenruimte staat al klaar en we kunnen dus direct instappen.

We kunnen gelijk instappen.

Het station is allesbehalve chaotisch. De trein vertrekt keurig volgens dienstregeling en ook de geplande eindtijd van iets over half één op station Kutoarjo, het station voor Jogjakarta, bereiken we keurig op de gepland tijd. De trein zit voor ongeveer driekwart vol en behalve dat er een restauratiewagon is komt er ook regelmatig een koffiekarretje door de trein. Het uitzicht is zoals beloofd: tussen vulkanen, al dan niet in de verte, en overal rijstvelden, dorpjes, bananenbomen en mensen aan het werk op het land. De uren vliegen voorbij. Voor Eljer en Jilke ook op een andere manier: die hebben vrijwel alleen aandacht voor hun e-reader en boek.

Onderweg zien we mensen die op de rijstvelden werken.

Achmed staat ons op te wachten op station Kutoarjo en rijdt ons in anderhalf uur naar ons hotel, dicht bij de Borobudur. We hebben te weinig tijd om te lunchen dus snel naar een supermarkt waar eigenlijk alleen chips, koekjes en snoep als direct eetbaar te koop zijn.
In een paar minuten rijden we naar één van de zeven wereldwonderen, de Borobudur. We hebben tickets voor het laatste tijdslot van vandaag. Bij de ingang stappen we over in weer zo'n lange golfkar. Vlak bij de tempel krijgen we allemaal een stel slippers en een flesje water om samen met een lokale gids een rondleiding over en om de tempel te krijgen. Indrukwekkend! De drukte valt nog mee; een groot voordeel van de laatste shift. Er geldt een strikt tijdpad: je mag niet langer dan een uur op de tempel zijn. Op zich is dat wel tijd genoeg om veel te kunnen zien. De allerbovenste verdieping van de tempel mag je sowieso niet op: die is alleen toegankelijk voor boeddhisten om te bidden. Ondanks het slechte licht en het feit dat het soms lastig is om geen andere mensen op de foto te zetten, maak ik best wel veel foto's.

Van links naar rechts: Jan, Jilke, Hanneke en Eljer bij de Borobudur.

Om vijf uur verlaten we de tempel en even later brengt Achmed ons weer naar het hotel. Het is ruim 30° en Eljer en Jilke liggen al snel in het zwembad. Het is dan al donker buiten, want we zitten dicht bij de evenaar.
We eten vlakbij het hotel. Indonesisch is een betere keuze dan spaghetti. Na het eten lopen we terug en zien ook hier weer een verlengde golfkar. Tot frustratie van Jilke maken we ook hier een ritje. Minder leuk dan die van eergisteren overigens.

Van Jilke hoeft dit niet zo nodig.

Terug naar het hotel, de mannen in bed stoppen en zelf nog een biertje drinken op de veranda.

Dag 14

(zondag 17 augustus 2025)

Met alle bagage stappen we, na een lekker ontbijt, weer in onze minibus er rijden richting Jogjakarta. Zo’n anderhalf uur rijden en de eerste stop is bij het paleis van de sultan. Omdat het vandaag een nationale feestdag is, tachtig jaar onafhankelijkheid, is het alleen gesloten en morgen is het ook sowieso dicht. Het is niet anders.
De watervilla van de sultan is wel open en een lokale gids leidt ons rond over het complex met de zwembaden, tunnels en andere ruimtes. Zonder gids hadden we heel veel waarschijnlijk niet gezien: je loopt soms door smalle steegje met woonhuizen, waarbij je het gevoel hebt dat je het complex al lang verlaten hebt. Dan blijkt dan niet zo te zijn. Aansluitend kijken we nog even bij locatie waar ze batik maken. Opvallend: onze gids daar is al weg voor ze een fooi heeft gehad.
Daarna een bezoek aan de vogelmarkt. Eigenlijk een huisdierenmarkt. Aan de ene kant stiekem leuk en fascinerend.

Op de vogelmarkt zien we bizarre dingen, zoals geverfde kuikens.

Niet alleen welke dieren ze hier verkopen, zoals apen, eekhoorns, leguanen, tropische vogels en vissen, maar ook bijvoorbeeld geverfde kuikens of vissen. Aan de andere kant het dierenwelzijn. Beter gezegd: het ontbreken ervan… Niet alleen veel te veel dieren in veel te kleine kooitjes, maar ook vissen die in een klein bakje water in de brandende zon staan, brilvogeltjes die niet de juiste voeding krijgen of leguanen die zich amper kunnen bewegen. Het slechte gevoel overheerst uiteindelijk toch.
We stappen weer in de bus om ergens in de buurt van ons ons volgende (cliffhanger!) hoogtepunt te gaan lunchen. Erg lekker gegeten en de maaltijd afgesloten met ‘’civetkatkoffie’’. We hadden die vandaag al eerder gezien maar nu ook gedronken. Eerlijk is eerlijk: de smaak van de bonen blijft lang ‘’hangen’’, maar de hype lijkt me toch wat overdreven. Aan de overkant van de straat pakken we nog even een stukje van een voorstelling met schaduwpoppen mee. Leuk om te zien. Ook hier ontbreekt de mogelijkheid een fooi achter te laten. Vreemd.

Schaduwpoppen.

Een klein stukje rijden en dan een absoluut hoogtepunt van onze vakantie: het één-na-grootste hindoecomplex ter wereld, de Prambanantempel. Het is half twee en zo'n 32°, maar zeer indrukwekkend. Ook hier hebben we gelukkig een uur lang een gids die ons rondleidt en alles laat zien en vertelt. Ik vond het eerlijk gezegd nog indrukwekkender dan de Borobudur. Het licht om foto's te maken wordt gelukkig iets beter, zodat we toch nog wat mooie foto’s maken.

De Prambanantempel is een hoogtepunt van onze reis.

In een half uurtje rijden naar we naar ons hotel in het centrum van de stad. Misschien wel de grootste en mooiste hotelkamer ooit geslapen hebben met de kinderen. De twee geschakelde kamers vormen samen een groot huis. In de grote en groene binnentuin ligt een zwembad, waarin we al snel alle vier het zweet van ons afspoelen.
Net voor het donker lopen we via een smal steegje naar de hoofdstraat die helemaal gericht is op toeristen. Keus om te eten genoeg dus. De jongens kiezen voor Italiaans, Hanneke en ik delen een Ceasersalad en saté en die smaken erg goed.

Hier kunnen we het alleen maar mee eens zijn.

Na afloop nog ergens een ijsje eten en dan terug naar het hotel. Daar is geen drankje te koop, dus Hanneke en ik lopen nog even terug naar een kroeg om daar twee flessen bier te halen. Als de mannen slapen en ons biertje op is en we nog een keer gedoucht hebben, gaan we ook richting bed.

Dag 15

(maandag 18 augustus 2025)

Uitslapen. Vandaag een dag zonder programma. Deze is bewust in het programma opgenomen. Niet voor ons rust (want wij zijn groot voorstaander van zoveel mogelijk dingen zien en doen en zo min mogelijk relaxtijd), maar omdat de tickets voor de Borobudur pas één week van tevoren gereserveerd kunnen worden en op deze manier zou de kans dat we één van de belangrijkste redenen voor ons om naar Indonesië te gaan niet zouden missen, sterk verkleind worden.
Na het ontbijt gaan de jongens even zwemmen en na een uurtje kleden ze zich aan en lopen we richting bekende winkelstraat. Die is drie kilometer bij het hotel vandaan, maar nadat we een tijdje wandelen raken we in gesprek met een local en nemen we toch maar een bromfietstaxi. Dankzij de vriendelijke local, die ook al geen fooi verwachtte, staan we even laten voor zo'n twee euro op de plek van bestemming: de winkelstraat. Die is vooral gericht op locals en Aziatische toeristen en mede daarom is het voor ons vooral kijken en niet kopen.

Met z’n vieren voorop de bromfietstaxi paste maar net.

Zowel de koffie mét als lunch doen we in één van de bekende westerse ketens. Niet mijn eerste keuze en al mijn vooroordelen worden weer bevestigd. Ach ja, zelfs wij passen ons soms aan de kinderen.
Eén van de leukste dingen tijdens de wandeling is dat Eljer een potje schaak speelt met een local op straat. Eljer geeft meer dan goed partij en alleen door een fout van zijn kant verliest uiteindelijk toch, maar hij heeft veel indruk gemaakt op de omstanders met hoe goed hij kan schaken.

Eljer in actie.

Halverwege de middag gaan we terug naar het hotel zodat de jongens nog even kunnen zwemmen. We nemen toch maar twee tuktuks met z’n vieren: met z’n vieren voorin de bak was toch wel erg krap.
Na het zwemmen lopen we nog een rondje. De geplande wandelroute in de buurt van het hotel is niet zo lang. We hebben daarom ook geen haast. Tijdens een uurtje lopen halen we nog een ijsje en gaan dan terug naar het hotel om af te koelen en een spelletje spelen. Rond zeven uur gaan we weer naar hetzelfde restaurant als gisteren. We geven de moed zo langzamerhand maar op dat de jongens in de Indonesisch eten lekker vinden. Gelukkig kunnen wij dat vrijwel altijd wel eten, ook in de wat Westerse eettentjes.
Na het eten mannen naar bed en wij weer met een biertje op de veranda.

Dag 16

(dinsdag 19 augustus 2025)

Vroeg op: om kwart voor zes staat er een busje klaar om ons naar het station te brengen. Achmed is gisteren al met het merendeel van onze bagage vooruitgegaan en zal ons op het eindstation weer oppikken. Van het hotel krijgen we ontbijtboxen mee die we kunnen opeten in de trein.

Klaar voor vertrek.

De trein vertrekt om kwart voor zeven en is een stuk drukker dan op het vorige traject. Verder is er weinig verschil: zeer ruime plekken, minder koud dan voorspeld en keurig op tijd vertrokken en aangekomen. De rit duurt ongeveer drie uur en we maken nauwelijks hoogtemeters. Vulkanen in de verte en om ons heen vooral uitgestrekte sawa’s.
Om iets over tienen stappen we uit en gaan verder in onze eigen minibus. Zo'n tweeëneenhalf uur rijden. Eerst door een stedelijk gebied, dan een tolweg en tot slot een lange klim richting Bromo. Die is op dat moment gehuld in wolken en als we wat hoger zijn begint het te regenen. Tegen die tijd dat we bij het hotel zijn stortgiet het.

Het stortgiet.

We wachten even tot onze kamers klaar zijn en gaan dan vervolgens vooral wachten op de middagthee, die is inbegrepen bij de prijs. Ondanks dat we min of meer alleen de straat hoeven over te steken zijn we blij dat er paraplu's zijn. Het stortgiet nog steeds. De rest van de middag brengen we door op onze kamer. Jammer van de regen, want qua temperatuur had het heerlijk hardloopweer geweest, maar met zulk slecht weer gaat zelfs mij dat te ver.
Om een uur of half zeven gaan we eten in het restaurant van het hotel. Een hele grote ruimte, waarin we de enige gasten zijn. Het lijkt sowieso niet druk te zijn in het hotel. Sterker nog we: vinden het eigenlijk nergens echt druk in Indonesië. Zou het soms geen hoogseizoen meer zijn? Het eten smaakt niet heel geweldig. Na het eten maar weer naar de kamer om allemaal vroeg naar bed te gaan.

Dag 17

(woensdag 20 augustus 2025)

We staan al om half vier op. Om kwart voor vier rijden we met een jeep de vulkaan verder omhoog. Het miezert wat en we vrezen het ergste voor de zonsopkomst, maar we hebben geluk. Al vrij snel nadat we uitstappen wordt het droog. Jilke blijft achter bij de chauffeur en een klein vuurtje omdat hij het koud heeft, maar Hanneke, Eljer en ik lopen verder omhoog naar een uitzichtpunt. Daarvandaan kijk je schitterend uit op de vier vulkanen in de grote krater. Waar we nu staan is de buitenste kraterrand. Deze krater heeft een diameter van acht kilometer. Volgens veel mensen is dit hier het mooiste vulkaanplaatje ter wereld. Ik zou het niet direct durven tegen spreken, ondanks onze diverse bezoeken aan bijvoorbeeld IJsland en Nieuw-Zeeland. En als de zon dan ook nog even tussen een paar wolkenbanen doorbreekt maak ik de foto die ik hoopte te maken.

Uitzicht op de Bromo.

We lopen terug naar onze jeep en rijden de krater in tot bijna aan de voet van de Bromo, één van de mooiste vulkanen ter wereld, om daar weer een stukje te lopen en via 164 treden naar de top van de krater te gaan. Beneden ons de bijna angstaanjagende vulkaan in actie. De ingang naar de hel of de verblijfplaats van Voldemort? Hier overigens wel veel andere toeristen.

Bromo is een actieve vulkaan.

We rijden terug naar het hotel voor een boven verwachting goed en uitgebreid ontbijtbuffet. Dan spullen inpakken en nog even wachten tot we om tien uur weer vertrekken. Onze volgende bestemming is Surabya. Eerst de berg af en dan via een tolweg richting stad. Onderweg bij een parkeerplaats een toiletstop. De toiletten zijn brandschoon. Echt opvallend: tot nu toe zijn vrijwel overal waar we deze reis zijn geweest de toiletten schoon of brandschoon. Dat hebben we in heel veel landen op de wereld wel anders gezien!
We kunnen nog niet inchecken in ons hotel als we om half één arriveren. Dan eerst maar lunchen in een restaurant in de buurt. Jilke krijgt eindelijk zijn gewenste steak en volgens hem smaakt die overheerlijk.
Als we inchecken om kwart over twee staat de bagage al op de kamer. Ook de porters doen blijkbaar niet alle mogelijke moeite om een fooi te krijgen. We hadden al vaker het gevoel dat als we een fooitje gaven dat vaak toch echt een soort verrassing was.
Na nog even op de kamer gezeten hebben, de eerste keer deze reis dat de jongens YouTube op de televisie kunnen kijken en graag even een filmpje over Minecraft willen zien, gaan we naar buiten. Ondanks dat dit de één-na-grootste stad van Indonesië is, staat er niets over in onze Lonely Planet. Desondanks lopen we al snel langs een hoogtepuntje: de Russische onderzeeër die destijds heeft geholpen de Nederlanders te verjagen. We kunnen hem ook bezichtigen en dat is zeker de moeite waard. Vooral ook omdat alle informatie ook in het Engels is.

In de onderzeeër.

Daarna nog even naar het moderne winkelcentrum voor wat boodschapjes en een ijsje eten en dan lopen we terug naar de kamer om net voor het donker terug te zijn. Een spelletje spelen, muziekje luisteren, wat lezen en daarna naar een restaurant om wat te eten. Een uitgebreide menukaart, maar feitelijk bijna alleen westerse gerechten. De spaghetti maakt gelukkig lekker. Terug op de kamer is het al snel bedtijd voor de mannen en na nog een biertje gaan ook wij slapen

Dag 18

(donderdag 21 augustus 2025)

Uitgeslapen en ontbeten. Tijdrekken op de kamer, onder andere weer een spelletje Exploding Kittens spelen en tegen halftwaalf zijn we in de lobby van het hotel, waar Achmed klaar zit om ons naar het vliegveld te brengen.
Een half uurtje rijden en dan inchecken. Lekkere soep eten op de luchthaven en met een half uurtje vertraging in zo’n anderhalf uur naar Labuan Bajo op het eiland Flores te vliegen. Daar staat een gids ons al op te wachten met een minibusje en ons naar het hotel te brengen. Het lijkt hier wat minder warm dan op Java.

Avondeten op het terras.

Herpakken voor de komende twee dagen en dan naar het restaurant van het hotel om seafood te eten. Eljer en Jilke gaan na het eten spelen met een meisje wat ze daar ontmoet hebben. Hanneke en ik drinken ondertussen nog een mocktail en als die op is, is het voor ons allemaal tijd om te douchen en naar bed te gaan.

Dag 19

(vrijdag 22 augustus 2025)

Ook vandaag herpakken we weer, want de komende nacht slapen we op een boot en hoeft niet alle bagage mee. Om acht uur hebben we ontbeten en gaan we met de gids en minibus naar de haven. Daar worden we met een motorbootje naar onze boot voor de komende twee dagen verderop in de haven gevaren. Onze gids gaat mee aan boord en verder een kok, een kapitein, nog twee personeelsleden en alleen wij.

Een motorbootje brengt ons naar ‘’onze’’ boot (links op de foto).

Na en uurtje varen onze eerste stop. Met onze snorkelmaskers op en flippers aan zwemmen we richting strand. Niet heel veel koraal, maar wel heel veel mooie vissen in ontelbaar veel soorten en kleuren. Het echte hoogtepunt blijkt overigens vlak bij het strand te zijn: er zwemmen kleine haaien in kniediep water. Fijn voor Jilke, want die wilde niet snorkelen. Na de beet van een kwal in Australië is hij bijna panisch om te snorkelen, maar dit is ook voor hem geen probleem.
We varen weer zo’n uur verder. Terwijl we genieten van de vele vulkanische eilandjes om ons heen wordt er een heerlijke maaltijd geserveerd. Rijst, groenten, ei, tofu, gebakken vis en kip.
De volgende stop is bij één van de geplande hoogtepunten van deze reis: een bezoek aan één van de vijf eilanden waar Komodovaranen leven. We lopen eerst over een boardwalk en zien daar de eerste exemplaren al liggen. Nog niet heel indrukwekkend, maar als we even later met een ranger gaan rondlopen is dat wel het geval. We hebben geluk: meestal liggen de varanen in deze hitte alleen stil in de schaduw, maar vandaag zien we er nog twee keer eentje lopen en die andere die de overdekte picknickplek bezet houdt is juist weer erg interessant, omdat je dan heel goed kunt zien wat een scherpe klauwen die beesten hebben. Je snapt direct waarom deze letterlijk levensgevaarlijk zijn.

Komodovaraan.

We gaan weer z’n twee uur varen en de sloep brengt ons dan op Pinkbeach. Hier gaan we anderhalf uur snorkelen. Behalve in Egypte is dit de enige plaats waar we tot nu toe geweest zijn waar je direct in het water het koraal op loopt. Zelfs mensen die niet kunnen of willen zwemmen kunnen genieten van de onderwereld. En die is hier prachtig, zowel het koraal als de vissen. Weliswaar geen barracuda’s of haaien, zoals we vanmorgen hebben gezien, maar wel bijvoorbeeld wimpelvissen, juffertjes, papegaaivissen, poetsvisjes, heel veel verschillende doktersvissen en anemoonvisjes. Ook heel veel verschillende kleuren zeesterren en koralen. Zeker Hanneke en ik kunnen er geen genoeg van krijgen.

Snorkelen bij Pinkbeach.

Iets voor zonsondergang varen we terug naar onze eigen boot en gaan daarna nog een klein stukje varen voor we vlak voor een klein dorpje voor anker gaan om daar de nacht door te gaan brengen. Eerst maar eens het zoute water afspoelen en dan redelijk snel het eten.

Een heerlijke en afwisselende maaltijd aan boord.

Opnieuw allerlei verschillende gerechten waaronder garnalen en inktvis. Het feit dat Eljer vegetarisch is, is gelukkig goed overgekomen. Na het eten drinken we nog een biertje op het dek en liggen rond tien uur allemaal in onze kooi boven op het dek. Om ons heen lichtjes van andere boten en het enige dorpje op het eiland Komodo.

Dag 20

(zaterdag 23 augustus 2025)

Redelijk goed geslapen. Koud is het vanzelfsprekend niet geweest, maar gelukkig ook niet echt bloedheet. Rond zeven uur vertrekken we naar strandje vlakbij, waar ons volgbootje ons afzet. Voor die tijd nog snel een geroosterde boterham gegeten, maar ons echte ontbijt volgt later. Eerst nog een uurtje komodovaranen zoeken en kijken. Omdat we zo vroeg zijn is het nog niet druk en zijn de beesten meestal ook wat actiever. Ook oogt deze plek wat minder ‘’gemaakt’’ dan gisteren. We zien een aantal van de imponerende dieren van zeer dichtbij. De ondersoort op dit eiland is een stuk groter dan die we gisteren op het eiland Rinka hebben gezien. Het meest bizarre is misschien wel het exemplaar wat vlak voor ons neus over het strandje langs een paar horecatentjes loopt.

Deze komodovaraan lijkt wel te poseren op het strand.

Terug aan boord een uitgebreid en wat meer westers ontbijt. Bij het wegvaren spotten we nog een paar dolfijnen. Leuk! Na anderhalf uur varen zijn we bij Mantapoint. Hier zitten heel vaak mantaroggen maar het is nu niet de juiste periode van het jaar. We zien ze dus ook niet. Wel kunnen we prima snorkelen vanaf de boot, waarbij we vooral vis en weinig koraal zien. Wel leuk: redelijk wat grote Picassovissen hier. Een soort die we deze reis nog niet eerder hadden gezien.
Weer zo’n twee varen naar een volgende snorkelplek. Deze keer bij een zandstrand op een eiland. Net voor we er zijn nog een overheerlijke lunch met onder andere tonijn. Volgens mij hebben we nog nooit op een plek gesnorkeld met zoveel vissen.. De Rode Zee en het Great Barrier Rif zijn er niks bij. Soms is het bijna eng om tussen zoveel duizenden tropische visjes te snorkelen. Je moest ze bijna wegduwen om verder te kunnen. Ook heel veel mooie stukken koraal hier, hoewel de verbleking flink lijkt toe te slaan. Jilke kan gelukkig vanaf het strand ook snorkelen en hoewel hij veel minder soorten en kleuren en aantallen vissen ziet dan wij, vindt hij het ook prachtig.

Relaxen aan boord.

Terug aan boord tijd om het zoute water af te spoelen en alles in te pakken. In anderhalf uur varen we naar ons beginpunt en dan zit dit hoogtepunt van onze reis er helaas weer op. We nemen afscheid van de bemanning en de volgboot brengt ons naar de wal, waar we heel even op een minibusje wachten. Dat brengt ons naar het hotel. Snel de bagage naar de kamer en dan eerst het zwembad in en dan douchen. Eljer en Jilke blijven heel lang spelen in het zwembad. Zodra ook zij gedoucht hebben gaan we naar het restaurant van het hotel om daar weer lekker te eten. De mannen mogen nog heel even spelletje op televisie spelen en zodra ze in bed liggen doen wij nog een biertje op onze veranda, voor we ook naar bed gaan.

Dag 21

(zondag 24 augustus 2025)

Om acht uur staan we met volle buiken en bepakt en bezakt weer klaar om opgepikt te worden. Ons bestemming is het vliegtuigveld, maar eerst maken we een tussenstop bij een grot. Op dit tijdstip zijn er nauwelijks toeristen en de grot zelf is veel leuker dan gedacht. Wel goed dat we een helm op krijgt, want het is soms bijna kruipen. Hoogtepunt zijn toch wel de vleermuizen.

Vleermuis in de grot.

Na dat bezoek nog een tussenstop bij een grote souvenirshop, waar alleen Jilke een kleine komodo en een magneet koopt, en dan de luchthaven. Ruim twee uur van tevoren zijn we er. Inchecken, kopje koffie drinken en dan in anderhalf uur naar Bali vliegen. Daar lang op de bagage wachten. Het lijkt Schiphol wel.
Er staat weer een chauffeur ons op te wachten om ons naar het hotel in Ubud te brengen. Ondanks dat het zondagmiddag is, is het erg druk op de weg. Halverwege de rit stoppen we voor een prima lunch en dan rijden we naar ons hotel. We slapen de komende nachten een klein stukje buiten het centrum tussen de rijstvelden. We boeken voor Eljer en Hanneke een excursie voor morgenochtend, brengen een klein beetje was weg en doen dan een drankje in de bar. De verse kokosnoot valt Jilke toch tegen maar mijn pinacolada smaakt prima.
Terwijl Eljer en Jilke gaan zwemmen lopen en Hanneke nog even een rondje. We zien we in elk geval genoeg restaurantjes voor de komende dagen. Na het zwemmen gaan we eten bij één van die restaurantjes. Lekker gegeten, maar kleine porties. Tot we tegen half tien afrekenen zijn we de enige gasten vanavond, terwijl er minstens vijf mensen werken in het restaurant. Waarvan bestaat het? Of zou het alleen vanavond zo rustig zijn en zitten ze de rest van de week wel vol? We zullen het waarschijnlijk nooit weten.
Mannen naar bed, wij nog een biertje op ons balkon en dan ook douchen en naar bed.

Dag 22

(maandag 25 augustus 2025)

Hanneke en Eljer gaan op kookcursus en staan om zeven uur op. Terwijl zij bijna klaar zijn met ontbijten schuiven Jilke en ik ook aan en tegen de tijd dat we klaar zijn met eten zijn onze koks al op pad.

Overal op Bali zie je offertjes, al dan niet met sigaretten, liggen.

Jilke en ik besluiten naar het centrum te gaan lopen in plaats van de bus te nemen. Een goed idee: het verkeer staat helemaal vast en rijdt nog langzamer dan stapvoets. Tot het centrum, een half uurtje lopen, zien we vooral tempels in alle soorten en maten, goedkopere slaapgelegenheden en kleine winkeltjes voor de lokale mensen. Het centrum zelf is helemaal gericht op westerse en oosterse toeristen. De tempels worden nu afgewisseld door toeristenwinkels, luxe hotels, restaurants en opvallend veel spa’s.
De afslag naar de tempel met de apen waar we naartoe willen gaan lopen, lopen we in instantie voorbij en daardoor lopen we eerst een rondje door de stad. Uiteindelijk besluiten we de tempel dan maar tot vanmiddag te bewaren.
Een half uurtje voor we willen gaan lunchen zijn we terug bij het hotel. Even tv kijken (Jilke) of lezen (Jan) en dan pizza en pasta eten bij de Italiaan vlakbij het hotel. Al vrij snel na onze lunch zijn Hanneke en Eljer terug met volle buiken en vol enthousiaste verhalen. Een goed besluit geweest om die kookcursus te boeken!
De mannen gaan even zwemmen dan lopen we met z'n vieren richting stad. Min of meer dezelfde route als vanmorgen, maar nu wel gelijk een bezoek aan de tempel met de apen. Er leven honderden van die beesten op het tempelcomplex en tegen betaling mag je ze voeren en op de foto. Daar wordt natuurlijk driftig gebruik van gemaakt. Het complex zelf is opvallend groen en groot. Je waant je echt in de jungle, zeker als je wat verder achterin loopt, waar op dit moment nauwelijks andere mensen zijn. Alleen al daarom is het zeker de moeite waard.

In de tempel met de apen.

Tegen de tijd dat we bij het hotel terug zijn is het bijna donker en hebben Jilke en ik er zo’n vijftien kilometer wandelen op zitten vandaag. Avondeten doen we bij hetzelfde restaurant als vanmiddag en snel daarna naar het hotel om te douchen en de mannen in bed te stoppen onze wekker loopt vannacht om 01.45 uur af…

Dag 23

(dinsdag 26 augustus 2025)

Oef…. de wekker loopt écht vroeg af om iets over twee zitten we, samen met twee Indiërs en een chauffeur en onze ontbijtboxen in een auto om naar Mount Batur te rijden. Om een uur of vier zijn we bijna op de plek van bestemming en krijgen daar een pannenkoek en een kopje koffie of thee. Dan nog een klein stukje rijden en gewapend met een hoofdlamp gaan we lopen. Eerst over een asfaltweg en na een paar kilometer stevig klimmen over een onverhard pad. Voor en achter onze een lange slinger van hoofdlampjes. We lopen samen met een gids die zijn aandacht verdeelt over ons, goede lopers, en de andere twee, zeker geen ervaren lopers. Enfin, tenslotte zijn we om een uur of zes op de top van 1717 meter. We krijgen twee boterhammen en een gekookt ei en kopen een kopje koffie, thee of warme chocolademelk. Dan nog een heel klein stukje klimmen en staan we echt op de top. Wachten op de zonsopkomst die vandaag niet te zien is. Het is mistig en bewolkt en we zien echt helemaal niets van de andere vulkanen. Voelt toch wel een beetje als heel erg voor niks vroeg opgestaan vandaag.

Tsja… en voor dit uitzicht stonden we dus om kwart voor twee op….

Via een ander en veel makkelijker pad lopen we terug naar de auto. Na een stukje rijden zouden we nog een tussenstop bij een koffieplantage voor een kop koffie maken. Het is op dat moment echter zulk slecht weer dat we dat maar skippen en gelijk doorrijden naar ons hotel, waar we rond tien uur arriveren. Even wat drinken op de kamer, de lange broek vervangen door een korte en dan weer via de bekende weg richting centrum lopen. Tijd voor koffie mét en op het meest noordelijke punt van ons standaardrondje een kleine lunch: Soto Ayam (kippensoep).
Vlak bij het paleis start een rondwandeling van zeven kilometer uit de Lonely Planet. Het eerste stukje langs allerlei souvenirshops en hotels en zo, maar al snel wordt het pad smaller en lopen we tussen rijstvelden en even later ook door een groene kloof. Echt een heerlijke wandeling!

Genieten van het echte Bali.

Niet alleen vanwege de rust, het lage aantal andere toeristen, maar ook door de vogels en het weer. Vrij veel bewolking en niet al te warm. We lopen vooral over smalle paardjes tussen de rijstvelden, waar alleen scooters en wandelaars kunnen komen. Als kers op de taart zit halverwege een cafeetje waar we een lekker fruitsapje drinken.

Wandelen tussen de rijstvelden.

Terug in de stad overwegen we een taxi naar het hotel te nemen, maar uiteindelijk besluiten we toch maar weer te gaan lopen. Alles bij elkaar hebben we er gisteren en vandaag heel wat wandelkilometers op zitten.
In het hotel even een drankje doen en vrij snel daarna eten zodat de mannen schoon gedoucht om half negen in bed liggen. Ze zijn doodmoe. Geen wonder na de afgelopen korte nacht. Hanneke en ik doen nog een drankje op ons balkon en maken het ook niet echt laat.

Dag 24

(woensdag 27 augustus 2025)

Vandaag worden we om negen uur opgepikt om naar ons laatste hotel in Indonesië van deze vakantie gebracht te worden. In een uurtje rijden we naar Sanur. We kunnen de spullen achtergelaten in het hotel, maar onze kamers zijn pas vanaf twee uur beschikbaar weten we. Geen probleem. Helaas regent het als we aankomen, dus gaan we niet richting strand, maar naar het nieuwe en grote winkelcentrum vlak bij het hotel. Daar brengen we de rest van de ochtend door. Lekker koffie mét en veel (dure) Westerse winkels. Lunchen bij de Japanner, waar onder andere een ‘’sushitrein’’ rijdt.
Na de middag lopen we over de promenade langs het strand. Er is ook een fietspad. Zou die fietskarwinkel van Thule dan toch werkelijk een fietskar verkopen? Het is niet heel druk lijkt het en ook zwemt er vrijwel niemand in zee. Het waait erg hard en verderop hangen grote regenwolken, maar bij ons blijft het droog, hoewel we de zon nauwelijks zien.
Hoogtepunt, zeker voor Eljer en Jilke, was niet op de foto gaan met iemand verkleed in een wittetijgerpak, maar het loslaten van twee kleine zeeschildpadden in zee. Er zit een conservatiecentrum langs de boulevard en voor een paar euro mag je zelf een klein schildpadje, wat hier veilig uit een ei is gekomen, loslaten. Een leuke en slimme manier om donaties binnen te halen en het -centrum in stand te houden.

Zeeschildpadden loslaten is een volgend hoogtepuntje van de reis.

Verder een beetje over de boulevard slenteren, een cocktail of mocktail drinken en aan het einde van de middag even terug naar het hotel om alles op de kamers te reorganiseren. We hebben, tegen betaling, geregeld we één van beide kamers, tot morgenmiddag vier uur mogen gebruiken. De kamers liggen zowaar niet naast elkaar deze keer.
We gaan terug richting boulevard en in een zijstraatje naar een leuk café waar ze verschillende lokale biertjes op tap hebben. Ze smaken zeker niet slecht. Na twee biertjes slenteren we terug en gaan op zoek naar een restaurant om te eten. Keuze genoeg, hoewel het aantal restaurants wat vis en andere lekkers uit zee op de kaart heeft niet heel groot lijkt te zijn. Enfin, uiteindelijk lukt het toch en eten we voor Indonesische begrippen een redelijk dure en redelijke maaltijd. Na nog een ijsje lopen we terug naar hotel om wat te lezen, douchen en slapen.

Dag 25

(donderdag 28 augustus 2025)

Zowaar goed uitgeslapen en mede daardoor gaan we pas rond half negen ontbijten. Na het eten lopen we de boulevard de andere kant dan gisteravond af. In totaal is deze acht kilometer lang, maar veel afwisseling is er niet. Aan de ene kant de zee met ligstoelen, allerlei verhuur van materialen voor wateractiviteiten en het strand en aan de andere kant vooral terrassen, die meestal bij een hotel horen en af toe wat winkeltjes. Ons slenteren is eigenlijk vooral tijdverdrijf.

Nog een laatste blik op de zee.

Koffie mét in het winkelcentrum, omdat het daar gister erg goed smaakte en dan terug naar het hotel zodat Jilke en Eljer nog even wat kunnen zwemmen. Tussendoor lunchen op het terras van het hotel en zo rond half drie, kwart voor drie gaan we alles inpakken, allemaal nog een keer douchen en omkleden voor de terugreis.
De minibus staat al op ons te wachten en brengt ons in drie kwartier naar het vliegveld. We vertrekken later dan gepland: onze vlucht heeft een uur vertraging. Na nog even wat gegeten te hebben stappen we in en vliegen naar Jakarta. Daar een uur om over te stappen en rond een uur of tien vliegen we richting Amsterdam.

Dag 26

(vrijdag 29 augustus 2025)

Redelijk wat geslapen en keurig op tijd landen we om kwart voor acht. Even wachten op onze bagage en dan de trein en tram naar huis. We kunnen weer terugkijken op een prachtige reis, mede met dank aan de reisorganisatie HelloBeautifulWorld voor de persoonlijke aandacht die we hebben ervaren!

Terug naar (overige) vakanties.

Terug naar (wandel) vakanties.